Ngay từ những dòng đầu tiên, bài văn đã tạo ra một cảm giác rất khác so với những bài nghị luận thường thấy trong các kỳ thi. Không phải vì cách sử dụng ngôn từ cầu kỳ, mà bởi sự lựa chọn một hướng tiếp cận đầy táo bạo: thay vì trả lời trực tiếp câu hỏi của đề, người viết đã mạnh dạn đặt ngược lại chính câu hỏi ấy.

Điểm gây ấn tượng nhất của bài viết nằm ở sự trung thực. Câu mở đầu: “Em không biết rõ Steve Jobs là ai” chắc chắn sẽ khiến nhiều người bất ngờ. Trong bối cảnh không ít học sinh có xu hướng cố gắng thể hiện vốn hiểu biết của mình, việc thừa nhận một điều chưa biết đòi hỏi không ít sự can đảm. Dù có thể gây tranh luận về tính phù hợp trong phòng thi, đây vẫn là một lựa chọn đáng chú ý.

Tác giả sau đó sử dụng phép điệp ngữ “Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết…” như một sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ bài viết. Cách triển khai này tạo nhịp điệu tốt, giúp bài văn có sức cuốn hút và dễ ghi nhớ. Hàng loạt nhân vật lịch sử Việt Nam như Dương Đình Nghệ, Sư Vạn Hạnh, Trần Hưng Đạo, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trãi, Nguyễn Huệ, Võ Nguyên Giáp, Trần Đại Nghĩa hay Lương Định Của được nhắc đến không đơn thuần để kể tên, mà nhằm khẳng định rằng dân tộc Việt Nam từ lâu đã sở hữu những con người xuất chúng trên nhiều lĩnh vực.

Thông điệp cốt lõi mà bài văn hướng đến cũng rất đáng suy ngẫm. Học hỏi tinh hoa của thế giới là điều cần thiết, nhưng mục tiêu cuối cùng không phải trở thành “phiên bản Việt Nam” của bất kỳ ai. Một nền giáo dục thành công cần tạo ra những con người biết suy nghĩ độc lập, có nhân cách, có trách nhiệm với xã hội và đủ năng lực để tự viết nên tên tuổi của chính mình.

Tuy nhiên, nhìn dưới góc độ của một bài nghị luận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, bài viết cũng tồn tại những điểm có thể gây tranh luận.

Trước hết, đề bài yêu cầu người viết bàn luận về việc xây dựng những con người có khả năng sáng tạo, đổi mới và tạo ra giá trị lớn cho đất nước. Trong khi đó, tác giả dành phần lớn dung lượng để phản biện cách diễn đạt của đề hơn là trực tiếp phân tích vấn đề mà đề muốn hướng tới. Điều này khiến trọng tâm lập luận có phần dịch chuyển.

Bên cạnh đó, nhiều nhân vật lịch sử được đưa vào bài chủ yếu để khẳng định niềm tự hào dân tộc, trong khi chưa thật sự làm rõ mối liên hệ với tinh thần sáng tạo, đổi mới hay khởi nghiệp – những phẩm chất thường được gắn với Steve Jobs. Nếu có thêm những phân tích cụ thể về tư duy sáng tạo, khả năng cải cách hay đóng góp khoa học của các nhân vật được nêu, lập luận sẽ chặt chẽ hơn.

Một điểm nữa cần lưu ý là việc đối lập giữa Steve Jobs và các danh nhân Việt Nam đôi lúc tạo cảm giác như hai hệ giá trị đang được đặt lên bàn cân. Thực tế, việc học hỏi một biểu tượng quốc tế và tự hào về các giá trị dân tộc không hề mâu thuẫn với nhau. Chính tác giả cũng thừa nhận điều này ở phần cuối bài, nhưng giá như tư tưởng ấy được thể hiện rõ hơn ngay từ đầu thì thông điệp sẽ cân bằng và thuyết phục hơn.

Dẫu vậy, không thể phủ nhận đây là một bài văn có bản sắc riêng. Trong một kỳ thi mà nhiều bài làm có thể đi theo những khuôn mẫu quen thuộc, bài viết này tạo được dấu ấn nhờ cách lập luận mạch lạc, giọng văn giàu cảm xúc và khả năng khơi gợi suy nghĩ cho người đọc. Giá trị lớn nhất của bài văn có lẽ không nằm ở việc đúng hay sai tuyệt đối, mà ở chỗ nó khiến người đọc dừng lại để tự hỏi: mục tiêu của giáo dục là tạo ra những bản sao của các biểu tượng nổi tiếng, hay là bồi dưỡng những con người đủ năng lực để trở thành chính mình?

Có thể sẽ có nhiều ý kiến trái chiều về cách làm bài này. Có người cho rằng đó là sự sáng tạo và dũng cảm. Có người lại cho rằng người viết đã đi chệch yêu cầu của đề. Nhưng dù đứng ở góc nhìn nào, đây vẫn là một bài văn đáng đọc, đáng tranh luận và đáng suy ngẫm.

Một bài nghị luận hay không nhất thiết phải khiến tất cả mọi người đồng tình. Đôi khi, điều làm nên sức sống của một bài viết chính là khả năng mở ra những cuộc đối thoại. Và ở khía cạnh đó, bài văn này đã hoàn thành rất tốt vai trò của mình.

NỘI DUNG BÀI VIẾT:

“KHI ĐỌC CÂU HỎI: “LÀM THẾ NÀO ĐỂ CÓ NHỮNG STEVE JOBS VIỆT NAM?”, EM XIN PHÉP ĐƯỢC ĐẶT LẠI MỘT CÂU HỎI VỚI CÁC THẦY CÔ:
VÌ SAO LẠI PHẢI LÀ “STEVE JOBS VIỆT NAM”?
Em xin được nói thật: em không biết rõ Steve Jobs là ai.
Có thể đó là một thiếu sót của em. Có thể vì không biết rõ ông ấy, bài nghị luận này của em sẽ không đạt điểm cao. Nhưng nếu một bài văn bắt đầu từ sự trung thực, thì điều đầu tiên em cần làm không phải là cố tỏ ra mình hiểu điều mình chưa hiểu, mà là nói đúng sự thật.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Dương Đình Nghệ.
Em biết một người đã nuôi dưỡng ba nghìn nghĩa sĩ, chuẩn bị sức mạnh cho cuộc đấu tranh giành lại quyền tự chủ của dân tộc. Có những con người không được gọi tên nhiều trong đời sống hôm nay, nhưng nếu không có họ, lịch sử Việt Nam đã không thể đi tiếp bằng dáng đứng của một dân tộc có chủ quyền.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Sư Vạn Hạnh.
Em biết một bậc thiền sư lớn của dân tộc, người không chỉ tu hành cho riêng mình mà còn nhìn thấy vận nước, góp phần mở ra triều Lý, một triều đại rực rỡ trong lịch sử Việt Nam. Ở Sư Vạn Hạnh, em thấy trí tuệ không chỉ là sự thông minh, mà là tầm nhìn, là đạo lý, là khả năng đặt vận mệnh dân tộc lên trên danh lợi cá nhân.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Trần Hưng Đạo.
Em biết một vị Quốc công Tiết chế đã cùng quân dân Đại Việt ba lần đánh bại quân Nguyên – Mông, đội quân từng làm rung chuyển nhiều vùng đất lớn trên thế giới. Ở Trần Hưng Đạo, em thấy bản lĩnh Việt Nam không nằm ở sự ồn ào, mà nằm ở trí tuệ giữ nước, ở lòng trung nghĩa, ở khả năng biến sức mạnh của nhân dân thành thành trì bất khuất của dân tộc.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Mạc Đĩnh Chi.
Em biết một con người được gọi là lưỡng quốc trạng nguyên, dùng trí tuệ và bản lĩnh của người Việt để khiến người phương Bắc phải nể phục. Ở Mạc Đĩnh Chi, em thấy một trí tuệ Việt Nam không tự ti, không cúi đầu, không cần vay mượn hào quang của ai để được công nhận.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Lê Lợi.
Em biết một con người từ Lam Sơn đã cùng nhân dân đứng lên chống giặc Minh, đi qua gian khổ, đi qua mất mát, để giành lại non sông. Ở Lê Lợi, em thấy không chỉ có tài năng quân sự, mà còn có trách nhiệm với đất nước trong thời khắc dân tộc bị chà đạp.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Trãi.
Em biết một bậc đại trí thức của dân tộc, người viết nên Bình Ngô đại cáo, áng thiên cổ hùng văn khẳng định nền độc lập, văn hiến và khí phách Đại Việt. Ở Nguyễn Trãi, em thấy trí tuệ không chỉ để làm quan, làm thơ, làm văn, mà để phụng sự nhân dân, phụng sự đất nước, dùng chữ nghĩa để dựng lại lòng tự tôn của một dân tộc sau những năm tháng bị giày xéo.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Em biết một con người có trí tuệ lớn, sống giữa thời cuộc rối ren mà vẫn giữ được sự minh triết. Một người không chỉ để lại thơ văn, mà còn để lại một thái độ sống: biết nhìn thời thế, biết giữ đạo, biết không đánh mất mình trước danh lợi và biến động.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Huệ.
Em biết một người áo vải Tây Sơn đã làm nên những chiến công hiển hách, đánh tan quân xâm lược, khẳng định khí phách của một dân tộc không chịu cúi đầu. Nguyễn Huệ không cần trở thành bản sao của bất cứ ai. Ông là chính ông, và vì thế lịch sử phải gọi tên ông.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Nguyễn Tất Thành.
Em biết một người thanh niên đã rời bến Nhà Rồng với hai bàn tay trắng, mang theo một câu hỏi lớn về vận mệnh dân tộc. Người không đi tìm vinh quang cho riêng mình. Người đi tìm con đường để dân tộc mình thoát khỏi kiếp nô lệ, để người Việt Nam được sống như một dân tộc độc lập.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Võ Nguyên Giáp.
Em biết một vị tướng của nhân dân, một con người làm nên những chiến công khiến thế giới phải kính trọng Việt Nam. Đại tướng Võ Nguyên Giáp không chỉ là tài năng quân sự. Ông còn là biểu tượng của bản lĩnh, của ý chí, của niềm tin rằng một dân tộc nhỏ vẫn có thể làm nên những điều lớn lao nếu dân tộc ấy có chính nghĩa.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Trần Đại Nghĩa.
Em biết một nhà khoa học, một kỹ sư lớn, người đã đem tri thức hiện đại phục vụ Tổ quốc trong những năm tháng khốc liệt. Trí tuệ ấy không chỉ để lập nghiệp cho riêng mình, mà để bảo vệ đất nước. Theo em, đó là một loại trí tuệ rất cao: trí tuệ biết đứng về phía dân tộc mình.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Lương Định Của.
Em biết một nhà khoa học đã gắn trí tuệ của mình với ruộng đồng, với cây lúa, với đời sống của người nông dân Việt Nam. Đó cũng là sáng tạo. Đó cũng là đổi mới. Đó cũng là phụng sự. Không phải sáng tạo nào cũng nằm trong một chiếc điện thoại hay một công ty công nghệ. Có những sáng tạo âm thầm làm no ấm hàng triệu con người.
Em không biết rõ Steve Jobs là ai. Nhưng em biết Lê Duẩn.
Em biết một nhà lãnh đạo gắn với ý chí thống nhất đất nước, với một thời kỳ lịch sử đầy thử thách, đầy hy sinh của dân tộc Việt Nam. Dù nhìn lịch sử từ góc độ nào, cũng không thể phủ nhận rằng có những con người đã đặt vận mệnh quốc gia lên trên đời sống riêng mình, sống trong những quyết định nặng nề của thời cuộc.
Vì vậy, khi đọc câu hỏi: “Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?”, em xin phép được đặt lại một câu hỏi với các thầy cô:
Vì sao lại phải là “Steve Jobs Việt Nam”?
Vì sao không hỏi em: làm thế nào để thế hệ trẻ Việt Nam trí tuệ hơn, trách nhiệm hơn, bản lĩnh hơn?
Vì sao không hỏi: làm thế nào để người trẻ Việt Nam biết yêu Lẽ Phải bằng tất cả con tim của mình?
Vì sao không hỏi: làm thế nào để đất nước này có thêm những con người dám sống tử tế, dám phụng sự, dám sáng tạo, dám bảo vệ điều đúng, dám đứng về phía nhân dân, dám làm cho Việt Nam trở nên tốt đẹp hơn?
Em không phản đối việc học hỏi những con người tài giỏi trên thế giới. Một dân tộc muốn tiến bộ thì không thể khép mình. Người trẻ Việt Nam cần học khoa học, học công nghệ, học tư duy tổ chức, học tinh thần sáng tạo của nhân loại. Nếu Steve Jobs là một biểu tượng của sáng tạo, thì việc nhắc đến ông không có gì sai.
Nhưng em nghĩ, một đề Văn không chỉ kiểm tra khả năng viết. Một đề Văn còn gieo vào học sinh một cách nhìn.
Khi câu hỏi đặt ra là “làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam”, em có cảm giác người Việt Nam đang được hình dung như một phiên bản đi sau của người khác. Như thể muốn nói đến tài năng, ta phải mượn một cái tên bên ngoài. Muốn nói đến sáng tạo, ta phải bắt đầu từ một biểu tượng không sinh ra từ đất nước mình. Điều đó khiến em băn khoăn.
Bởi những con người em vừa nhắc đến không lớn lên bằng cách trở thành bản sao của ai.
Dương Đình Nghệ không chuẩn bị sức mạnh tự chủ cho dân tộc bằng một khát vọng vay mượn.
Sư Vạn Hạnh không nhìn vận nước bằng con mắt vay mượn.
Trần Hưng Đạo không giữ nước bằng khí phách đi mượn.
Mạc Đĩnh Chi không khiến người phương Bắc nể phục bằng trí tuệ sao chép.
Nguyễn Trãi không viết Bình Ngô đại cáo để chứng minh Đại Việt giống một quốc gia nào khác.
Nguyễn Huệ không làm nên chiến thắng vì ông đi tìm một hình mẫu bên ngoài để bắt chước.
Nguyễn Tất Thành, Võ Nguyên Giáp, Trần Đại Nghĩa, Lương Định Của, Lê Duẩn,… cũng không sống đời mình bằng khát vọng trở thành “phiên bản Việt Nam” của một ai đó.
Họ lớn vì họ là người Việt Nam. Họ đứng trong hoàn cảnh Việt Nam. Họ mang nỗi đau Việt Nam, trách nhiệm Việt Nam, trí tuệ Việt Nam và khát vọng Việt Nam.
Đó là điều em muốn được nhìn thấy trong một câu hỏi dành cho thế hệ trẻ. Một câu hỏi có thể mở ra thế giới, nhưng vẫn phải giữ được căn cốt Việt Nam. Một câu hỏi có thể nói về công nghệ, sáng tạo, khởi nghiệp, nhưng không được quên rằng trước khi trở thành người thành công, con người phải trở thành người có nhân cách. Bởi nếu chỉ có tài năng mà không có trách nhiệm, tài năng ấy có thể trở thành sự khôn ngoan ích kỷ.
Nếu chỉ có sáng tạo mà không có căn cốt văn hóa, sáng tạo ấy có thể trở thành sự bắt chước hào nhoáng.
Nếu chỉ có khát vọng thành công mà không có tình yêu đất nước, thành công ấy có thể rất lớn với cá nhân, nhưng rất nhỏ với dân tộc.
Theo em, câu hỏi quan trọng hơn không phải là làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam.
Câu hỏi quan trọng hơn là: làm thế nào để giáo dục Việt Nam tạo ra những con người Việt Nam có trí tuệ, có nhân cách, có khí phách và có trách nhiệm với tương lai đất nước?
Em không dám nói mình viết hay. Em cũng không dám nói mình hiểu hết những nhân vật em vừa nhắc đến. Nhưng em biết một điều: nếu giáo dục muốn tạo ra những con người lớn, thì giáo dục không nên bắt đầu bằng việc hỏi làm sao để chúng em trở thành phiên bản Việt Nam của một ai đó.
Xin hãy hỏi chúng em:
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam trí tuệ hơn?
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam trách nhiệm hơn?
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam bản lĩnh hơn?
Làm thế nào để người trẻ Việt Nam biết yêu Lẽ Phải, yêu nhân dân, yêu đất nước bằng tất cả con tim của mình?
Nếu một ngày nào đó Việt Nam có những con người làm thế giới kính trọng, em mong đừng ai gọi họ là “Steve Jobs Việt Nam”. Em mong họ được gọi bằng chính tên của họ với niềm tự hào là Người Việt Nam.“

NGUỒN: MẠNG XÃ HỘI